STWIERDZENIE NIEWAŻNOŚCI MAŁŻEŃSTWA – FAQ

Willsen / FAQ

Doskonale rozumiemy, że zagadnienia związane z procesem o stwierdzenie nieważności małżeństwa mogą rodzić w Twojej głowie wiele pytań. Na większość z nich znajdziesz odpowiedzi poniżej. Na pozostałe chętnie odpowiemy w dowolnie wybranej przez Ciebie formie.

W odpowiedzi na to pytanie zachęcamy do przeczytania naszego artykułu: Stwierdzenie nieważności małżeństwa – co warto wiedzieć?

Nie. Ważność lub nieważność sakramentu małżeństwa nie jest zależna od wyroku sądu cywilnego w sprawie rozwodu. Ważnym dla sądu duchownego jest fakt, czy ustała wspólnota małżeńska, gdyż – ilekroć istnieje ku temu szansa – sąd ma powinność podjąć kroki duszpasterskie, mające na celu próbę wznowienia życia małżeńskiego tudzież uważnienia związku, jeżeli istnieje taka możliwość.

Zasadniczo nie. Ma znaczenie jedynie wówczas, jeżeli w sentencji wyroku sądu cywilnego znajdują się informacje mające znaczenie dowodowe dla sądu kościelnego.

Nie powinno. Ważność lub nieważność zawartego sakramentu nie zależy od tego, czy zrodziło się potomstwo, czy też nie. Jego pojawienie się może mieć natomiast znaczenie np. w sprawach dotyczących impotencji, wykluczenia potomstwa lub niedopełnienia małżeństwa.

Nie. Wyrok sądu kościelnego nie ma żadnego wpływu na stan cywilny wobec RP, nawet jeśli mamy do czynienia z małżeństwem konkordatowym.

Zdrada małżeńska sama w sobie nie jest powodem stwierdzenia nieważności małżeństwa. Aby małżeństwo zostało uznane za nieważnie zawarte, należy udowodnić istnienie określonej przepisami prawa przeszkody – przynajmniej w momencie wstępowania w związek małżeński. Jeżeli małżonek w chwili zawierania małżeństwa nie wykluczał wierności, a dokonał zdrady w czasie późniejszym, nie stanowi to przyczyny do wprowadzenia procesu o jego nieważność. (Może być to natomiast okolicznością na wprowadzenie wniosku o separację.) Jeżeli zaś małżonek przed wstąpieniem w związek utrzymywał jednoznaczną znajomość z inną osobą i zamierzał kontynuować ją również po ślubie w formie romansu lub chociażby dopuszczał sytuację, iż będąc w małżeństwie, będzie utrzymywał intymne relacje z innymi partnerami – daje to podstawę do wprowadzenia sprawy o stwierdzenie nieważności małżeństwa np. z tytułu wykluczenia wierności małżeńskiej. Innym przykładem jest np. niezdolność psychoseksualna do zachowania wierności. Ma ona miejsce w sytuacji, kiedy osoba nie jest w stanie wytrwać w związku z jednym partnerem. Przyczynami takiego stanu rzeczy mogą być różnego rodzaju zaburzenia psychoseksualne, wychowanie w innej kulturze i in.

Sakrament bierzmowania nie jest wymogiem stawianym przez prawo kanoniczne do zawarcia małżeństwa; jego brak nie jest też przeszkodą do zawarcia małżeństwa. Konieczność przyjęcia bierzmowania do wstąpienia w związek małżeński jest poglądem powszechnym (zwłaszcza wśród młodzieży), jednak błędnym. Bierzmowanie – jako sakrament dojrzałości chrześcijańskiej – ma gwarantować wspomnianą „dojrzałość chrześcijańską”, w tym rozumienie i głębsze przeżywanie innych sakramentów oraz życie w łasce, jaką niosą. Stąd też tak usilne zalecanie przez duszpasterzy przyjmowania sakramentu bierzmowania przed sakramentem małżeństwa.

Tak. Stwierdzenie nieważności małżeństwa oznacza, że ani mężczyzna, ani kobieta nigdy nie byli ze sobą w ważnym związku małżeńskim. Oboje mogą wstępować w nowe związki sakramentalne. Wyjątkiem są przypadki, kiedy sąd dodaje klauzulę o wymaganej zgodzie właściwego ordynariusza na ponowne zawarcie ślubu. Ma to na celu upewnienie się, że dana przeszkoda ustała (np. choroba, zaburzenie i in.) lub też osoba jest świadoma swoich decyzji i nie kolejny raz nie dokonuje np. symulacji (wykluczenie potomstwa, wierności i in.).

Jest to kwestia względna. Dla samego orzeknięcia, czy małżeństwo było zawierane ważnie lub nie (czyli ustalenia, czy w momencie jego zawierania istniała konkretna przeszkoda, czy nie) nie powinno mieć to znaczenia. Ponowne zawarcie małżeństwa cywilnego jest natomiast faktem, który potwierdza ustanie poprzedniej wspólnoty małżeńskiej.

Jest to zależne od kilku czynników. Prawo kanoniczne przewiduje okres 1,5 roku dla obydwu instancji (jeżeli sprawa trafi do II Instancji). W rzeczywistości – ze względu na znaczną liczbę spraw, jakie wpływają do sądów – okres ten jest często dłuższy. Młode, nowopowstałe sądy działają zazwyczaj sprawniej z powodu braku nagromadzonych latami spraw, choć nie jest to regułą. Sprawność przebiegu procesu zależy również od dyspozycji stron oraz świadków w kwestii przesłuchań, które odbywają się oddzielnie w różnych terminach.

Najlepiej jest się na początku upewnić, czy skarga spełnia wymogi formalne oraz specyfikację wyznaczoną przez właściwy sąd, a także czy ma właściwą wartość merytoryczną. Jeżeli skarga spełnia wymogi, należy dowiedzieć się, jakie dokumenty życzy sobie konkretny sąd oraz czy nie ma innych wymagań wynikających ze stylu pracy – np. konsultacji poprzedzających złożenie dokumentów, czasu uiszczenia opłaty itp. Dokumenty w odpowiedniej ilości egzemplarzy składa się osobiście lub przesyła do kancelarii sądu, w zależności od przyjętej przez sąd praktyki.

1. Trybunał miejsca, w którym małżeństwo zostało zawarte.
2. Trybunał miejsca, w którym strona pozwana lub powodowa posiada stałe lub tymczasowe zamieszkanie.
3. Trybunał miejsca, na terenie którego znajduje się większość środków dowodowych (np. świadków) – jeżeli wyrazi na to zgodę wikariusz sądowy stałego zamieszkania strony pozwanej, wysłuchawszy uprzednio jej opinii na ten temat.

Jeżeli strona pozwana zignoruje proces, może się on toczyć bez jej udziału, jeżeli sąd uzna, że istnieją dostateczne środki dowodowe. W przypadku stwierdzenia nieważności małżeństwa tyczy się to także strony, która nie brała udziału w procesie.

Zawiadomienie o przesłuchaniu dostarczane jest pocztą na ok. 2 miesiące przed planowanym terminem. W przesłuchaniu uczestniczą najczęściej: sędzia, przesłuchiwany oraz niekiedy notariusz lub adwokat którejś ze stron. W przesłuchaniu nie bierze udziału strona przeciwna ani inni świadkowie. Przesłuchiwany (strona lub świadek) składa przysięgę na Pismo Św. lub Krzyż. Pierwsze kilkanaście pytań dotyczy kwestii ogólnych oraz formalnych, pozostałe pytania układane są w odniesieniu do meritum sprawy. Krąży wiele mitów na temat przesłuchań przed sądami kościelnymi. Praktyka sądowa pokazuje, iż przytłaczająca większość z nich nie pokrywa się z prawdą. Osoba przesłuchiwana jest z poszanowaniem wszelkich jej praw. Słyszy się niekiedy zarzut o przesłuchiwanie w kwestiach niedyskretnych, czy wręcz intymnych. Jeżeli sędzia decyduje się na zadanie pytania dotyczącego kwestii osobistych czy intymnych, to tylko ze względu na dobro sprawy i odnośnie tego, co ma być w niej udowodnione. Jeżeli sprawa toczy się np. z tytułu impotencji którejś ze stron, wykluczenia potomstwa czy erotomanii naturalnym jest, iż te tematy będą poruszone, jednak z największą delikatnością. Strona lub świadek zawsze posiada prawo nieodpowiedzenia na dane pytanie, co zostanie odnotowane w protokole. Należy mieć na względzie, iż nie tylko przesłuchiwanemu jest niekiedy trudno mówić o swoich osobistych kwestiach, lecz również sądowi o nie pytać.

Tak. Istnieje możliwość składania zeznań poza siedzibą sądu. Zeznania można złożyć przed każdym, kogo sąd upoważni do tego (np. proboszczem danej parafii czy notariuszem). Pytania przesyłane są wtedy przesłuchującemu, a strona lub świadek zeznaje w jego obecności.

Wszyscy, którzy nie są wykluczeni przez prawo, mogą być świadkami. Przepisy prawa kanonicznego podają, iż nie należy dopuszczać do składania zeznań małoletnich poniżej 14 roku życia oraz upośledzonych umysłowo; mogą być jednak przesłuchani na mocy dekretu sędziego, w którym uzasadni się taką potrzebę. Za niezdolnych należy uznać: tych, którzy są stronami w sprawie albo występują w sądzie w imieniu stron, sędziego i jego asystentów, adwokata oraz innych, którzy pomagają lub pomagali stronom w sprawie; kapłanów w odniesieniu do wszystkiego, co poznali z sakramentalnej spowiedzi (chociażby penitent prosił o ujawnienie tego); urzędników państwowych, lekarzy, położnych, adwokatów, notariuszy i innych zobowiązanych do zachowania tajemnicy urzędowej z racji choćby udzielenia porady, w zakresie spraw objętych tajemnicą. Osoby wyznaczone na świadków mogą odmówić stawiennictwa, np. w sytuacji, kiedy obawiają się zniesławienia, niebezpiecznych przykrości lub innego poważnego zła wobec siebie lub współmałżonka, albo dla bliskich, krewnych czy powinowatych.

Jeżeli wyrok jest za nieważnością małżeństwa, a żadna ze stron lub Obrońca Węzła Małżeńskiego nie złożyli apelacji – małżeństwo jest uznane za nieważne, a sprawa zamknięta. Jeżeli zapadł wyrok negatywny, Kancelaria może pomóc w sporządzeniu apelacji do II Instancji lub zaproponować inne rozwiązania, jeżeli są ku temu przesłanki. Warto mieć na względzie, iż choć w przypadku apelacji obowiązują pewne terminy, w których należy zgłosić sądowi apelację oraz później jej poparcie, w rzeczywistości sprawy dotyczące stanu osób nie ulegają nigdy przedawnieniu. Można zatem powrócić do procesu w dowolnym czasie, nawet po latach.

Kancelaria działa w całym kraju, a także obsługuje Klientów poza jego granicami.

Każdy sąd kościelny posiada swoją opłatę za prowadzenie spraw w I i II Instancji. Informacje o kosztach Kancelarii można uzyskać w zakładce menu CENNIK.

W przypadku wystąpienia trudnej sytuacji materialnej – po przedstawieniu odpowiednich dokumentów – istnieje możliwość wnioskowaniu do sądu o umorzenie części lub całości kosztów sądowych. Kancelaria analogicznie może umorzyć część kosztów, przyjąć wynagrodzenie „wg uznania Klienta” lub odstąpić od wynagrodzenia w ogóle, działając pro publico bono.

Każdy sąd duchowny wymaga nieco innych dokumentów i uzależnia to od swojego stylu pracy. Niektórym wystarcza skarga powodowa oraz odpis świadectwa ślubu kościelnego, inne życzą sobie dodatkowo odpisów aktu chrztu obu stron, odpisu sentencji wyrokowej w cywilnej sprawie rozwodowej i in. Sądy posiadają również niekiedy swoją specyfikację odnośnie szaty graficznej samej skargi powodowej (rozmiar czcionki, akapity, objętość) oraz sposobu jej redakcji. Nierzadko trybunały posługują się swoimi formularzami informacyjnymi. Jeżeli przy przyjmowaniu skargi zabraknie któregoś z dokumentów, sąd najczęściej powiadomi o tym stronę lub jej reprezentanta.

Odpis świadectwa ślubu oraz sakramentu chrztu otrzymać można w biurze parafialnym parafii ślubu lub parafii chrztu. Należy zgłosić się do biura w godzinach jego urzędowania i poprosić o wydanie ww. dokumentu. W dobrym tonie będzie pozostawienie dobrowolnej ofiary, chyba że parafia podaje swoje stawki za czynności administracyjne. W przypadku osób, które zamieszkują w znacznej odległości od swojej parafii, Kancelaria – na postawie wystawionego pełnomocnictwa – pomaga w uzyskaniu ww. dokumentu. Świadectwo ślubu z Urzędu Stanu Cywilnego nie jest wymagane i nie zastępuje ono świadectwa ślubu kościelnego (nawet konkordatowego).

Tak. Jako że istotą procesu kanonicznego jest dojście do prawdy, nic nie stoi na przeszkodzie, aby obydwie strony wspólnie dążyły do udowodnienia stanu faktycznego, korzystając z pomocy tego samego reprezentanta, jeżeli nie zachodzi zagrożenie zmowy między nimi dla uzyskania korzystnego wyroku.